auschwitz III monowitz
Interessant? Geef je ons 5 sterren?

Auschwitz III-Monowitz, ook bekend als Monowitz-Buna of Buna-Werke, was een van de drie hoofdkampen van het complex van het Auschwitz-concentratiekamp. Het werd gebouwd om dwangarbeiders te huisvesten voor de nabijgelegen Buna-Werke-fabriek van IG Farben. Als je Auschwitz gaat bezoeken, kun je dit deel niet (van dichtbij) bezoeken, maar toch is het interessant om er meer over te weten. Alleen al voor de volledigheid.

Hoewel Auschwitz III-Monowitz minder bekend is dan Auschwitz I en Auschwitz II-Birkenau, speelde het een cruciale rol in de industriële inspanningen van nazi-Duitsland. Het kamp was de thuisbasis van duizenden gevangenen die werden gedwongen te werken onder onmenselijke omstandigheden. Dit artikel zal de geschiedenis, structuur, levensomstandigheden en het lot van de gevangenen in Auschwitz III-Monowitz in detail bespreken.

Geschiedenis van Auschwitz III-Monowitz

De oprichting van Auschwitz III-Monowitz was nauw verbonden met de industriële ambities van nazi-Duitsland. IG Farben, een groot Duits chemisch bedrijf, had een fabriek nodig om synthetisch rubber en brandstof te produceren voor de oorlogsinspanningen. De fabriek, bekend als Buna-Werke, werd gebouwd in de buurt van het dorp Monowice (Monowitz in het Duits), dichtbij het Auschwitz-concentratiekamp.

De bouw van de fabriek begon in 1941 en het kamp ernaast werd opgericht in 1942 om de arbeiders te huisvesten. Dat werd officieel een onderdeel van het Auschwitz-complex in november 1943. Het kamp werd voornamelijk bevolkt door Joodse gevangenen, maar ook anderen werden hier opgesloten.

Relatie met IG Farben

IG Farben speelde een cruciale rol in de oprichting en werking van Auschwitz III-Monowitz. Het bedrijf was niet alleen verantwoordelijk voor de bouw van de Buna-Werke-fabriek, maar ook voor de selectie en behandeling van de arbeiders.
IG Farben had een overeenkomst met de SS, waarbij de SS gevangenen leverde en IG Farben hen huisvestte en voedde.

De relatie tussen IG Farben en de SS was echter niet altijd harmonieus. Er waren meningsverschillen over de behandeling van de gevangenen, waarbij IG Farben er bij de SS op aandrong om de gevangenen beter te behandelen om de productiviteit te verhogen. Denk nu niet dat dit bedrijf een engeltje was, want de levensomstandigheden in het kamp waren nog steeds verschrikkelijk… Dat bewijst de hoge sterfte onder de gevangenen wel…

Beëindiging van het kamp

Auschwitz III-Monowitz bleef in bedrijf tot januari 1945, toen de naderende Sovjet-troepen de nazi’s dwongen het kamp te evacueren. De meeste gevangenen werden gedwongen op een dodenmars gestuurd naar andere kampen. Diegenen die te ziek of zwak waren om te lopen, werden simpelweg achtergelaten…
Het kamp werd op 27 januari 1945 door de Sovjets bevrijd.

Na de oorlog werd IG Farben ontbonden en werden verschillende leidinggevenden berecht voor hun rol in de oorlogsmisdaden.

Structuur van Auschwitz III-Monowitz

Auschwitz III-Monowitz was een groot kamp, met een oppervlakte van ongeveer 6 vierkante kilometer. Het kamp was omgeven door een dubbele rij prikkeldraad en bewaakt door SS-bewakers en Oekraïense hulptroepen.

Het kamp bestond uit ongeveer 40 barakken, die elk bedoeld waren om honderden gevangenen te huisvesten.

De barakken waren primitief en overvol, met weinig toegang tot sanitaire voorzieningen. De gevangenen sliepen op strozakken en hadden weinig bescherming tegen de elementen. Er was een ziekenbarak, maar de medische zorg was minimaal en veel gevangenen stierven aan ziekte of uitputting.

Werkomstandigheden

De gevangenen in Auschwitz III-Monowitz werden gedwongen om lange uren te werken onder zware omstandigheden. De meeste gevangenen werkten in de Buna-Werke-fabriek, waar ze synthetisch rubber en brandstof produceerden. De werkomstandigheden waren gevaarlijk en de gevangenen hadden weinig of geen toegang tot veiligheidsuitrusting.

De werkdag begon vroeg in de ochtend en eindigde laat in de avond, met slechts korte pauzes voor maaltijden. De gevangenen werden streng bewaakt en elke poging om te ontsnappen of te staken werd met harde straffen beantwoord. Vaak simpelweg met de dood.
Ondanks de zware omstandigheden slaagden sommige gevangenen erin om sabotageacties uit te voeren in de fabriek…

Levensomstandigheden

De levensomstandigheden in Auschwitz III-Monowitz waren verschrikkelijk. De gevangenen kregen onvoldoende voedsel en medische zorg, en velen stierven aan ondervoeding, ziekte of uitputting. De hygiënische omstandigheden waren slecht, met een gebrek aan schoon water en sanitaire voorzieningen.

De gevangenen werden onderworpen aan constante mishandeling en vernedering door de SS-bewakers en kapos (gevangenen die als toezichthouders fungeerden).
Velen werden gedood door willekeurige executies, zware arbeid of medische experimenten.
Ondanks deze omstandigheden slaagden sommige gevangenen erin om te overleven en te getuigen over hun ervaringen na de oorlog.

Belangrijke figuren in Auschwitz III-Monowitz

Er waren verschillende belangrijke figuren in Auschwitz III-Monowitz, zowel onder de gevangenen als onder de bewakers. Onder de gevangenen waren er verschillende die later bekend werden vanwege hun getuigenissen over het kamp, zoals Primo Levi en Elie Wiesel.
Onder de bewakers waren er verschillende die later werden berecht voor oorlogsmisdaden, zoals Josef Kramer en Rudolf Höss.

Primo Levi

Primo Levi, een Italiaanse Jood en chemicus, werd in 1944 naar Auschwitz III-Monowitz gestuurd. Hij overleefde het kamp en schreef later verschillende boeken over zijn ervaringen, waaronder “Is dit een mens” en “Het periodiek systeem”.
Zijn werken zijn belangrijke getuigenissen van de Holocaust en hebben sterk bijgedragen aan ons begrip van de ervaringen van de gevangenen in Auschwitz III-Monowitz.

Primo Levi werd in 1919 geboren in Turijn, Italië. Hij studeerde chemie aan de Universiteit van Turijn en werkte als chemicus voordat hij in 1943 werd gearresteerd door de fascistische militie. Hij werd naar Auschwitz III-Monowitz gestuurd vanwege zijn chemische kennis, die werd geacht nuttig te zijn voor de Buna-Werke-fabriek.

Levi overleefde het kamp en werd in januari 1945 bevrijd door het Rode Leger. Na de oorlog keerde hij terug naar Italië en begon hij te schrijven over zijn ervaringen. Zijn boeken worden algemeen beschouwd als enkele van de meest krachtige en inzichtelijke getuigenissen van de Holocaust.

Elie Wiesel

Elie Wiesel was een andere prominente overlevende van Auschwitz III-Monowitz. Wiesel, een Hongaarse Jood, werd in 1944 naar Auschwitz gestuurd samen met zijn familie. Hij overleefde het kamp en schreef later “Nacht”, een autobiografisch verslag van zijn ervaringen in de Holocaust.

“Nacht” is een van de meest gelezen boeken over de Holocaust en heeft sterk bijgedragen aan het bewustzijn van de gruwelen van de Holocaust. Wiesel ontving in 1986 de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn inspanningen om de herinnering aan de Holocaust levend te houden en om gerechtigheid te zoeken voor de slachtoffers.

De erfenis van Auschwitz III-Monowitz

De erfenis van Auschwitz III-Monowitz is complex en pijnlijk. Het kamp staat symbool voor de gruwelen van de Holocaust en de onmenselijke uitbuiting van dwangarbeid door de nazi’s.
Het staat ook symbool voor de medeplichtigheid van de industrie aan de misdaden van het naziregime, zoals belichaamd door IG Farben.

Na de oorlog werden de overblijfselen van het kamp grotendeels verwoest en de Buna-Werke-fabriek werd nooit voltooid. Vandaag de dag is er weinig over van het oorspronkelijke kamp, hoewel er een gedenkplaats is opgericht om de slachtoffers te herdenken. Precies daarom is het ook niet mogelijk om dit onderdeel van Auschwitz ook te bezoeken.

Gerechtigheid voor de slachtoffers

Na de oorlog werden verschillende leidinggevenden van IG Farben berecht voor hun rol in de oorlogsmisdaden van het bedrijf.

Onder hen was Otto Ambros, die verantwoordelijk was voor de bouw van de Buna-Werke-fabriek en die werd veroordeeld tot… amper acht jaar gevangenisstraf!!
Veel van degenen die verantwoordelijk waren voor de misdaden in Auschwitz III-Monowitz werden nooit ter verantwoording geroepen…

De overlevenden van Auschwitz III-Monowitz hebben ook gestreden voor erkenning en compensatie voor hun lijden. In 2005 bereikten overlevenden een schikking met de Duitse overheid en IG Farben, waarbij ze een compensatie ontvingen voor hun dwangarbeid.
Veel overlevenden voelen dat geen enkele hoeveelheid compensatie ooit hun lijden kan goedmaken.

Herinnering en onderwijs

De herinnering aan Auschwitz III-Monowitz wordt levend gehouden door de getuigenissen van de overlevenden en door educatieve inspanningen. Boeken zoals die van Primo Levi en Elie Wiesel hebben een belangrijke rol gespeeld in het onderwijzen van mensen over de gruwelen van de Holocaust en het lot van de gevangenen in Auschwitz III-Monowitz.

De herinnering aan Auschwitz III-Monowitz wordt levend gehouden door de getuigenissen van de overlevenden. En hoewel je dit onderdeel van de Auschwitz-Birkenau kampen niet kunt bezoeken, is het er toch een zeer belangrijk onderdeel van. Daarom vond ik het ook belangrijk om jullie hierover te informeren!